Περίοδοι νηστείας

 Ε.Ι.Π.Α.Σ.

       -Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή του Πάσχα:

Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. 

-Η νηστεία των Χριστουγέννων:

Από 15 Νοεμβρίου μέχρι και 24 Δεκεμβρίου. 

-Η νηστεία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου:

Αρχίζει από την 1η και τελειώνει την 15η Αυγούστου. 

-Η νηστεία των Αγίων Αποστόλων:

Από την Δευτέρα μετά την Κυριακή των Αγίων Πάντων μέχρι τις 28 Ιουνίου. 

 

Αυστηρή νηστεία (άλαδη) κάνουμε και στις εξής ημέρες:

-  5 Ιανουαρίου (παραμονή Θεοφανείων). 

- 14 Σεπτεμβρίου (Ύψωση του Τιμίου Σταυρού). 

-  29 Αυγούστου (αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου).

*Αν οι τρεις αυτές ημέρες πέσουν Σάββατο ή Κυριακή, τρώμε λάδι.

 

                          Περίοδοι Απολυτές

Η Εκκλησία δεν καθόρισε μόνο περιόδους νηστείας. Καθόρισε και περιόδους «απολυτές», που τρώμε όλες τις τροφές κάθε μέρα, και την Τετάρτη και την Παρασκευή. Τέτοιες περίοδοι είναι οι εξής:

- Το Δωδεκαήμερο, δηλαδή από τις 25 Δεκεμβρίου μέχρι και τις 6 Ιανουαρίου, με εξαίρεση την παραμονή των Θεοφανείων, που νηστεύουμε (άλαδο).

- Η Διακαινήσιμος, δηλαδή η εβδομάδα του Πάσχα.

- Η εβδομάδα μετά την Πεντηκοστή (μέχρι των Αγίων Πάντων).

- Οι τρεις εβδομάδες που προηγούνται της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (Απόκριες). 

 

 Τα παραπάνω βασίζονται σε κείμενο του Πρωτ. Μιχαήλ Σπανού το οποίο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό "Παράκληση. Περιοδική Ἔκδοση Ἱερᾶς Μητροπόλεως Λεμεσοῦ", τεῦχος 77

και στο βιβλίο του Μητροπολίτου Νικοπόλεως ΜΕΛΕΤΙΟΥ: «Η νηστεία και τα κόλλυβα των Αγίων».

 

     Οι νηστείες και καταλύσεις του έτους χρονολογικά

(ξεκινώντας από 1 Σεπτεμβρίου, που είναι η αρχή του Εκκλησιαστικού έτους)

       Η νηστεία της 14ης Σεπτεμβρίου. 

Τότε εορτάζεται η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού και είναι ημέρα ανάλογη με την Μεγάλη Παρασκευή. Κάνουμε άλαδη νηστεία, εκτός κι αν πέσει Σάββατο ή Κυριακή, οπότε καταλύεται το λάδι. 

 

       Η Σαρακοστή των Χριστουγέννων.

 Κατά την νηστεία αυτή, από την αρχή μέχρι την εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου, τρώμε λάδι (εκτός Τετάρτης και Παρασκευής). Από την εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου μέχρι και τις 17 Δεκεμβρίου (του Αγίου Διονυσίου), τρώμε ψάρι (όλες τις ημέρες πλην Τετάρτης και Παρασκευής). Την τελευταία εβδομάδα που απομένει μέχρι και την παραμονή των Χριστουγέννων η νηστεία είναι αυστηρή (άλαδη).

 (Ενδιάμεσα) Κατά την εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου) καταλύουμε ψάρι, οποιαδήποτε ημέρα κι αν πέσει, ακόμα κι αν πέσει Τετάρτη ή Παρασκευή. Επίσης, με ξηροφαγία θα πρέπει να νηστεύουμε την πρώτη ημέρα της νηστείας, 15η Νοεμβρίου, καθώς και την παραμονή των Χριστουγέννων, εκτός κι αν πέσουν Σάββατο ή Κυριακή, οπότε έχουμε κατάλυση οίνου και ελαίου.

 

              Το Άγιο Δωδεκαήμερο. 

Κατάλυση «εις πάντα» 

Από 25 Δεκεμβρίου μέχρι και τις 6 Ιανουαρίου, με εξαίρεση την παραμονή των Θεοφανείων. 

(Ενδιάμεσα) Την παραμονή της εορτής των Θεοφανείων (5 Ιανουαρίου) είναι αυστηρή νηστεία. Δεν τρώμε ούτε λάδι, εκτός αν πέσει σε Σαββατοκύριακο. 

 

                     Εορτή της Υπαπαντής.

2 Φεβρουαρίου. Εάν πέσει Τετάρτη ή Παρασκευή, έχουμε κατάλυση ιχθύος.

*Σαράντα ημέρες μετά τα Χριστούγεννα, γιορτάζουμε την υποδοχή (Υπαπαντή) που έκανε ο Άγιος Συμεών ο Θεοδόχος στο Θείο Βρέφος στον Ναό των Ιεροσολύμων καθώς και τον καθαρισμό της Παναγίας από τη λοχεία (σαραντισμός).

===============================

            Η περίοδος του Τριωδίου.

Είναι εκκλησιαστική περίοδος 10 εβδομάδων που ξεκινά από την Κυριακή του Τελώνου και Φαρισαίου και φτάνει μέχρι και το Μεγάλο Σάββατο. Μέσα στην περίοδο αυτήν περιλαμβάνεται η Απόκρεως, η Μεγάλη Τεσσαρακοστή και η Μεγάλη Εβδομάδα. Οι τρεις πρώτες εβδομάδες αποτελούν την Απόκρεω, ενώ ακολουθούν έξι εβδομάδες νηστειών (Τεσσαρακοστή) και τέλος η Μεγάλη Εβδομάδα.

-Οι τρεις εβδομάδες που προηγούνται της Μεγάλης Τεσσαρακοστής (Απόκριες).

* Την πρώτη εβδομάδα (του Τελώνου και Φαρισαίου) έχουμε κατάλυση εις πάντα.

* Την δεύτερη εβδομάδα (από του Ασώτου μέχρι των Απόκρεω) τρώμε όλες τις τροφές, αλλά νηστεύουμε την Τετάρτη και την Παρασκευή από λάδι.

* Την τρίτη εβδομάδα, της Τυρινής, τρώμε όλες τις τροφές κάθε μέρα, εκτός από κρέας (ακόμη και Τετάρτη και Παρασκευή).

                                       -Καθαρά Δευτέρα.

Με την Καθαρά Δευτέρα ξεκινά η Σαρακοστή, ενώ ταυτόχρονα σημαίνει το τέλος των Απόκρεω. Η Καθαρά Δευτέρα ονομάζεται έτσι, γιατί οι Χριστιανοί «καθαρίζονται» πνευματικά και σωματικά. Είναι πένθιμη ημέρα και συνδέεται με την έξοδο των Πρωτοπλάστων από τον Παράδεισο. Είναι μέρα αυστηρής νηστείας αλλά και μέρα αργίας για τους Χριστιανούς. Οι μοναχοί μάλιστα είθισται να τηρούν τριήμερη αποχή από κάθε τροφή και νερό.

-                      Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή.

Αρχίζει από την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Ανάστασης, μετά                 την Θεία Λειτουργία. Την νηστεία αυτή την όρισε ο Ίδιος ο Κύριος, όταν είπε: «Ελεύσονται ημέραι όταν απαρθή απ' αυτών ο Κύριος και τότε νηστεύουσιν». Είναι η αυστηρότερη νηστεία. Εκτός από νηστεία μετάνοιας για τις αμαρτίες μας, είναι και πένθος για τον σταυρικό θάνατο του Θεανθρώπου, τον οποίο υπέμεινε θεληματικά για τη σωτηρία μας.

 (Ενδιάμεσα) Την ημέρα του Ευαγγελισμού (25 Μαρτίου) καταλύεται το ψάρι.

(Ενδιάμεσα) 26 Μαρτίου εορτή της Συνάξεως του Αρχαγγέλου Γαβριήλ τρώμε λάδι.

(Ενδιάμεσα) Την ημέρα της Κυριακής των Βαΐων (η προηγούμενη Κυριακή από την Κυριακή της Ανάστασης) καταλύεται το ψάρι.

                        -Η Μεγάλη Εβδομάδα.

Η εβδομάδα των Παθών. Η νηστεία είναι αυστηρή μέχρι και το Μεγάλο Σάββατο (το μοναδικό Σάββατο όλου του χρόνου που δεν τρώμε λάδι).

======================================

                    Η περίοδος του Πεντηκοσταρίου.

Κατ' αυτήν την περίοδο υπάρχει κατάλυση οίνου και ελαίου κάθε Τετάρτη και Παρασκευή μέχρι την εορτή των Αγίων Πάντων. Κατά την Διακαινήσιμο εβδομάδα και τη τελευταία εβδομάδα μεταξύ Κυριακής της Πεντηκοστής και των Αγ. Πάντων υπάρχει κατάλυση εις πάντα.

                            Η Διακαινήσιμος. 

Κατάλυση «εις πάντα».

Είναι η εβδομάδα του Πάσχα και έχουμε κατάλυση «εις πάντα» (τρώμε όλες τις τροφές) όλες τις ημέρες της εβδομάδας.

                          Τετάρτη της Μεσοπεντηκοστής.

Κατάλυση ιχθύος.

*Η Τετάρτη της Μεσοπεντηκοστής είναι η 25η ημέρα από το Πάσχα και η 25η προ της Πεντηκοστής. Είναι το μέσον της περιόδου των 50 εορτάσιμων ημερών μετά το Πάσχα. 

                    Τετάρτη της Αποδόσεως του Πάσχα. 

Κατάλυση ιχθύος.

*Απόδοση του Πάσχα <span>σημαίνει η ολοκλήρωση της εορτής του Πάσχα, που διαρκεί συνολικά 39 ημέρες μετά την Ανάσταση του Κυρίου.
</span>

<span>-Η εβδομάδα μετά την Πεντηκοστή (μέχρι των Αγίων Πάντων).
</span>

                                         Κατάλυση εις πάντα.

* Η Πεντηκοστή αποτελεί τη γενέθλια ημέρα της Εκκλησίας. Την Κυριακή της Πεντηκοστής γιορτάζεται η εμφάνιση του Αγίου Πνεύματος στους μαθητές του Χριστού, πενήντα ημέρες μετά την Ανάστασή Του και δέκα ημέρες μετά την Ανάληψή Του.

* Η γιορτή των Αγίων Πάντων πέφτει 56 ημέρες μετά την Κυριακή του Πάσχα και είναι κινητή. Η ημέρα για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς πέφτει πάντα Κυριακή και συγκεκριμένα είναι η πρώτη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή.

 

                   Η νηστεία των Αγίων Αποστόλων. 

Αρχίζει τη Δευτέρα, μετά την Κυριακή των Αγίων Πάντων και ολοκληρώνεται με τη Θεία Λειτουργία της 29ης Ιουνίου. Νηστεύουμε (άλαδο) Τετάρτη και Παρασκευή. Όλες τις άλλες ημέρες καταλύεται ψάρι μέχρι τις 24 Ιουνίου (Γενέθλιον του Τιμίου Προδρόμου). Από 25 μέχρι 28 Ιουνίου νηστεύουμε αυστηρότερα προς τιμήν των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου. Την ημέρα των Αγίων Αποστόλων, εάν πέσει Τετάρτη ή Παρασκευή καταλύεται ψάρι και όχι κρέας.

(Ενδιάμεσα) Επίσης καταλύεται ψάρι και 24 Ιουνίου, στην εορτή του Γενεσίου του Τιμίου Προδρόμου, οποιαδήποτε μέρα και αν πέσει. 

===================================

 

                       Η νηστεία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. 

Αρχίζει από την 1η και τελειώνει την 15η Αυγούστου. Νηστεύουμε προς τιμήν της Παναγίας και για την ψυχή μας. Ακολουθούμε το παράδειγμα της Παναγίας μας, η οποία νήστεψε 15 ημέρες πριν από την Κοίμησή Της για την ψυχή Της. Αν Εκείνη νήστεψε για την ψυχή Της, τί πρέπει να κάνουμε εμείς; Η νηστεία αυτή είναι αυστηρή και νηστεύουμε από λάδι όλες τις ημέρες. Κατάλυση οίνου και ελαίου έχουμε μόνο τα Σάββατα και τις Κυριακές που παρεμβάλλονται.

(Ενδιάμεσα) Την ημέρα της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (6 Αυγούστου) καταλύεται το ψάρι.

*Την 15η Αυγούστου, εάν πέσει Τετάρτη ή Παρασκευή, καταλύουμε ψάρι και όχι κρέας.

 

Αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου 

29 Αυγούστου. Αυστηρή νηστεία (άλαδο) σε ένδειξη πένθους για την άδικη θανάτωση του αγιοτέρου ανθρώπου της παγκόσμιας ιστορίας (ανώτερη από τον Τίμιο Πρόδρομο είναι μόνο η Παναγία).

 

              Τι λένε οι Άγιοι για την νηστεία

«Ας μην νηστεύει λοιπόν μόνο το στόμα, αλλά και το μάτι και η ακοή και τα πόδια και τα χέρια και όλα τα μέλη του σώματος. Να νηστεύουν τα χέρια, μένοντας καθαρά από την αρπαγή και την πλεονεξία. Να νηστεύουν τα πόδια, ξεκόβοντας από τους δρόμους που οδηγούν σε αμαρτωλά θεάματα. Να νηστεύουν τα μάτια, εξασκούμενα να μην πέφτουν ποτέ λάγνα, σε όμορφα πρόσωπα, ούτε να περιεργάζονται τα κάλλη των άλλων. Ας νηστεύει και η ακοή. Να μην δέχεται τις κακολογίες και τις διαβολιές. Ας νηστεύει και το στόμα από τα αισχρά λόγια και τις λοιδορίες. Διότι τι όφελος έχουμε όταν απέχουμε από τα πουλερικά και τα ψάρια, δαγκώνουμε όμως και κατατρώμε τους αδελφούς μας».

                       Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος 

«Mην περιορίζεις όμως το καλό της νηστείας μόνο στην αποχή από το φαγητό. Γιατί πραγματική νηστεία είναι μόνο να μην κάνεις τίποτε άδικο. "Να Λύνεις κάθε δεσμό αδικίας". Συγχώρησε τον πλησίον σου για το κακό που σου έκανε και ξέχασε αυτά που σου χρωστάει».

«Η νηστεία σας να είναι καθαρή από δικαστικές πράξεις και προστριβές. Κρέας δεν τρως, αλλά κατασπαράζεις τον αδελφό σου. Νηστεύεις το κρασί, αλλά είσαι σπάταλος στις αδικίες. Περιμένεις να έρθει το βράδυ, για να φας, αλλά ξοδεύεις όλη την ημέρα σου στα δικαστήρια. Αλλοίμονο σε κείνους που δεν μεθάνε από κρασί, αλλά από τις αδικίες».

                           Άγιος Βασίλειος ο Μέγας 

«Πρέπει και ημείς, αδελφοί μου, οι ευσεβείς χριστιανοί, να νηστεύωμεν πάντοτε, μα περισσότερον την Τετράδη, διατί επουλήθηκε ο Κύριος και την Παρασκευή διατί εσταυρώθη. Ομοίως έχομε χρέος να νηστεύωμεν και τες άλλες Τεσσαρακοστές, καθώς εφώτισε το Άγιον Πνεύμα τους Αγίους Πατέρας της Εκκλησίας μας και μας έγραψαν διά να νηστεύωμεν, να νεκρώνωμεν τα πάθη, να ταπεινώνωμεν τη σάρκα, το σώμα».

                                  Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός

«Η νηστεία είναι εντολή του Θεού. Γι' αυτό και μεις να νηστεύουμε, παιδιά μου. Δε μ' έβλαψε η νηστεία μέχρι σήμερα που είμαι 70 χρονών. Η μητέρα μου μ' έμαθε νηστεία παιδιόθεν. Δεν κάνω τον υποκριτή ότι, παιδιά μου, νηστεύω, αλλά αυτά με δίδαξαν οι γονείς μου και μέχρι σήμερα αυτά τηρώ, τέκνα μου. Δεν με έβλαψε ποτέ η νηστεία κι ας έχω ασθένειες πάνω μου. Να νηστεύετε, παιδιά μου, μην ακούτε που λένε δεν είναι η νηστεία τίποτε κι ότι τα λένε οι καλόγηροι. Δεν τα λένε οι καλόγηροι, παιδιά μου, με συγχωρείτε, τα λέει ο Θεός. Η πρώτη εντολή του Θεού ήταν η νηστεία, καθώς και ο Χριστός μας νήστευσε».